Boek staat tot bladzijde, als trein staat tot… welk woord past hier? Met één vaste zin vind je de relatie tussen twee woorden.
De truc is een relatiezin. Bedenk hoe de eerste twee woorden met elkaar te maken hebben, en zeg dat in een korte zin. Een bladzijde is een deel van een boek. Gebruik nu precies dezelfde zin voor het tweede paar: een… is een deel van een trein. Een station niet, een spoor niet, een conducteur ook niet. Alleen een wagon is een deel van een trein.
Veel analogieën gebruiken dezelfde soorten relaties. Deel en geheel: wiel en fiets. Tegenstelling: warm en koud. Functie: met een schaar kun je knippen. Soort en groep: een appel is fruit. Oorzaak en gevolg: regen geeft plassen. Beroep en gereedschap: een kok gebruikt een mes. Materiaal en product: van hout maak je een tafel. En dier en verblijf: een bij woont in een korf. Herken je het type, dan weet je welke zin je zoekt.
Vogel staat tot nest, als bij staat tot… Een vage zin helpt je niet: een vogel heeft iets met een nest. Dan passen honing, bloem en korf allemaal een beetje. Maak de zin precies: een vogel woont in een nest. Waar woont een bij? In een korf. Hoe preciezer de zin, hoe minder opties overblijven.
Let ook op de richting. Hout staat tot tafel, als wol staat tot… Van hout maak je een tafel. Dus: van wol maak je een… trui. Schaap lijkt ook te passen, want wol komt van een schaap. Maar dat is de omgekeerde richting. Het tweede paar moet in dezelfde volgorde staan als het eerste.
Zo pak je het aan. Maak een zin van het eerste paar. Maak die zin zo precies mogelijk. Pas dezelfde zin toe op het tweede paar. Controleer de richting. En streep opties weg die zeker niet passen. Twijfel je tussen twee woorden? Maak je zin preciezer. Er bestaan meer soorten relaties. Dit zijn hulpmiddelen, geen garantie.
Probeer het nu zelf. Piloot staat tot vliegtuig, als kapitein staat tot… Welk woord past? Je hebt acht seconden.
Maak de zin: een piloot bestuurt een vliegtuig. Wat bestuurt een kapitein? Geen haven, geen matroos, geen zee. Een kapitein bestuurt een schip.
Relaties herkennen begint met oefenen. Oefen verder op Capaciteitkompas.nl.